PL/CZ informace – zákony – předpisy – pozvánky a pod. CZ/PL informacje – ustawy – przepisy – zaproszenia itp.
Trumpův plán pro Ukrajinu bude mít dopad na polskou ekonomiku. Pět klíčových závěrů [ANALÝZA].
Plan Trumpa na Ukrainę wpłynie na gospodarkę Polski. Pięć kluczowych wniosków [ANALIZA].
Trumpův plán pro Ukrajinu bude mít dopad na polskou ekonomiku. Pět klíčových závěrů [ANALÝZA]
Bez ohledu na to, zda bude americký mírový plán pro Ukrajinu realizován, je důležitým referenčním bodem a nelze jej ignorovat. Zdůrazňuje všechny klíčové aspekty, které jsou v sázce v kontextu míru a ukončení války. Kromě vojenských otázek tým Donalda Trumpa nastínil několik bodů, které by mohly mít velký význam pro ekonomickou budoucnost Polska.
Je těžké si představit, že by se mírový plán pro Ukrajinu, který odhalila společnost Axios, uskutečnil – znamenal by to velmi rozsáhlé ústupky ze strany Kyjeva, včetně stažení i území okupovaných Ukrajinou a upuštění od vymáhání spravedlnosti za ruské zločiny. Všechny tyto prvky činí plán v jeho současné podobě nepřijatelným. Polsko však musí zvážit nepříznivé scénáře, které by mohly nastat.
- Integrace Ruska do globální ekonomiky
Z ekonomického hlediska je pro Polsko zdaleka nejnebezpečnějším bodem 13. bod amerického plánu, který požaduje zrušení sankcí a prohlášení USA o dlouhodobé hospodářské spolupráci s Ruskem „v oblasti energetiky, přírodních zdrojů, infrastruktury, umělé inteligence, datových center, projektů těžby vzácných zemin v Arktidě a dalších vzájemně výhodných obchodních příležitostí“.
Cíl je stejně jednoduchý jako zavádějící – zahrnuje „povzbuzení“ Moskvy ke spolupráci s USA, aby se do jisté míry distancovala od čínského vlivu. Tento manévr, analytiky často označovaný jako „obrácený Kissinger“, ignoruje touhu Moskvy otřást statutem quo v Evropě a rekonstruovat bývalé sovětské impérium, i na úkor ekonomiky.
USA nicméně opět vyjadřují touhu po uvolnění vztahů s Ruskem. Navíc takovou touhu mohou vyjádřit i některé politické elity největších zemí EU, i když se o tom dnes nikdo nevyjadřuje. A pokud ano, Polsko – kromě toho, že oprávněně argumentuje pro potřebu zachovat sankce proti Putinovu státu – musí přijít s řešením, jak zabránit Rusku v návratu k „běžnému fungování“, nebo alespoň měřitelně omezit tyto tendence, které vedou k Putinovu obnovenému obohacování prostřednictvím mezinárodního obchodu.
Nalezení vzorce, v němž potenciální revize Evropské zelené dohody (například ohledně ETS2) příznivá pro Polsko nevede k obnovenému dovozu nerostů z Ruska, se může brzy stát klíčovým prvkem polské diplomacie v EU. Pravděpodobně to bude vyžadovat uplatnění aktuálně módního požadavku EU na evropskou suverenitu.
- Zelená pro Ukrajinu v EU
Jedním z nejcitlivějších témat pro Varšavu – jak sladit podporu Kyjeva s ohledem na vlastní zájmy, aby ukrajinský vývoz do EU neoslabil polskou ekonomiku.
Trumpův plán předpokládá, že „Ukrajina se může připojit k EU a během řešení této otázky získá krátkodobý preferenční přístup na evropský trh.“
To je zajímavé, protože v tomto případě Spojené státy používají argument, který je zcela mimo jejich kompetenci. Země EU nakonec rozhodnou, koho a za jakých podmínek přijmou do společenství.
Pro polskou ekonomiku je to téma klíčové i problematické. Skutečnost, že je na agendě americké administrativy, naznačuje, že nabere na významu. Integrace Ukrajiny s EU by byla v zájmu Varšavy, ale pouze s hlubokou institucionální modernizací a ochranou zájmů klíčových odvětví polské ekonomiky. Nejvíce znepokojivou otázkou by proto mohl být „preferenční přístup na trh“ před vstupem do společenství. Situace, kdy je ukrajinské zboží osvobozeno od evropských požadavků, ale může volně proudit do EU, je problém, který již byl řešen v kontextu ukrajinských zemědělských produktů. Příliš uvolněná obchodní politika by mohla způsobit podobné problémy ve stavebnictví, dopravě a těžkém průmyslu. Dala by také vítr do plachet formacím, které získávají na popularitě na protiukrajinských politických postulátech.
- Kdo a jak obnoví Ukrajinu?
Ve svém plánu Američané píší o spolupráci s Ukrajinou při společné rekonstrukci. Poukazují na „modernizaci a provoz ukrajinské plynárenské infrastruktury, včetně plynovodů a zásobníků“, a také na rekonstrukci měst. Dodávají strukturu pro rekonstrukci – 100 miliard dolarů má být převedeno na Ukrajinu ze zmrazených ruských aktiv a dalších 100 miliard dolarů má přispět Evropa.
Bez ohledu na konečnou podobu tohoto návrhu vstupuje otázka investic na Ukrajině do nové fáze a Polsko se musí připravit. Spuštění úvěrového programu pro polské firmy, které mají zájem o rekonstrukci, společností BGK v červenci je chvályhodné. V kontextu amerického návrhu by stálo za to diskutovat o tom, do jaké míry by se Polsko mohlo také zapojit do hodnotového řetězce amerických projektů rekonstrukce.
Aktivita polského bankovnictví v této oblasti a podpora propojování polských firem do klastrů (pro úspory z rozsahu a komplementaritu) spolupracujících v oblasti rekonstrukce – to jsou oblasti, které vyžadují ještě intenzivnější práci. A pokud se nechceme omezit na roli pouhého vývozce produktů na Ukrajinu, je nezbytná i spolupráce s polskou vědou, která je v diskusích o ekonomice často opomíjena. Práce na infrastruktuře vedoucí na Ukrajinu jsou pro Polsko také zdrojem viny. To zahrnuje neustálé zpoždění ve výstavbě rychlostní silnice S12, která by se mohla ukázat jako jedno z nejrychlejších spojení mezi Paříží, Berlínem a Kyjevem.
- Nasazení stíhaček a stagnace NATO
Americký plán zahrnuje návrh na nasazení evropských stíhaček na polské území. Toto ustanovení na jedné straně Rusku implikuje, že Polsko zůstává v jeho západní sféře vlivu, což je vzhledem k zahrnutí pouze „evropských“ letadel matoucí. Z obchodního hlediska se opět jedná o vágní krok, který ponechává prostor pro interpretaci ohledně přítomnosti amerických sil v Polsku.
Mnohem znepokojivější částí dohody je však souhlas USA s nerozšiřováním NATO, a to ani v daleké budoucnosti. Rozšiřování Aliance, která slouží také jako jakýsi deštník pro ekonomický vliv Spojených států jako globálního hegemona, by bylo v zájmu Polska v kontextu spolupráce nejen s Ukrajinou, ale možná jednou i s Gruzií a Moldavskem. Uzavření jejich cesty do Aliance by znamenalo souhlas s ruským vlivem.
- Změna americké „měkké síly“
Spojené státy požadují od Ukrajiny ústupky výměnou za záruky, za které očekávají dodatečnou kompenzaci (bod 10). Snad nejzlověstnějším prvkem amerického návrhu je však pokus donutit Ukrajince, aby přestali stíhat ruské zločiny. „Všem stranám zapojeným do tohoto konfliktu bude udělena plná amnestie za činy spáchané během války a souhlasí s tím, že v budoucnu nebudou vznášet žádné nároky ani zvažovat žádné stížnosti,“ čteme v bodě 26.
Tento bod, který naznačuje absenci byť jen formálních důsledků za ruské zločiny v Buči, nemá přímý dopad na ekonomiku. Ukazuje však, jak se změnilo americké chápání „měkké síly“. Vize „globálního četníka“, který (i oficiálně) brání slabé a prosazuje spravedlnost, se stává minulostí. Počítá se jazyk materiálních zájmů. A bude to jediná měna, která bude brána v úvahu.
Grzegorz Kowalczyk, novinář Business Insider Poland
Plan Trumpa na Ukrainę wpłynie na gospodarkę Polski. Pięć kluczowych wniosków [ANALIZA].
Niezależnie od tego, czy amerykański plan pokoju w Ukrainie wejdzie w życie, jest ważnym punktem odniesienia i nie można go lekceważyć. Naświetla wszystkie kluczowe aspekty, o które toczy się gra w kontekście pokoju i zakończenia wojny. Zostawiając na bok kwestie militarne, ekipa Donalda Trumpa nakreśliła kilka punktów mogących mieć ogromne znaczenie dla gospodarczej przyszłości Polski.
Trudno sobie wyobrazić, żeby ujawniony przez Axios plan pokojowy dla Ukrainy doszedł do skutku — oznaczałby bardzo dalekie ustępstwa Kijowa, w tym wycofanie się nawet zajmowanych przez Ukrainę terytoriów i rezygnację z dochodzenia sprawiedliwości wobec rosyjskich zbrodni. Te wszystkie elementy sprawiają, że plan w obecnym kształcie wydaje się nie do przyjęcia. Polska musi jednak wziąć pod uwagę niekorzystne scenariusze, które mogą się ziścić.
- Integracja Rosji ze światową gospodarką
Z perspektywy gospodarczej zdecydowanie najgroźniejszy dla Polski jest 13. punkt amerykańskiego planu zakładający znoszenie sankcji i deklaracja USA dotycząca długoterminowej współpracy gospodarczej z Rosją „w obszarach energetyki, zasobów naturalnych, infrastruktury, sztucznej inteligencji, centrów danych, projektów wydobycia metali ziem rzadkich w Arktyce i innych korzystnych dla obu stron możliwości biznesowych“.
Cel jest tyle prosty, co chybiony — zakłada bowiem „zachęcenie“ Moskwy do współpracy z USA, aby nieco odciągnąć ją od wpływu Chin. Ten manewr często określany przez analityków mianem „odwróconego Kissingera“ abstrahuje od dążenia Moskwy do wzruszenia status quo w Europie i rekonstrukcji dawnego imperium sowieckiego nawet kosztem ekonomii.
Niemniej — USA kolejny raz dają wyraz chęci odmrożenia relacji z Rosją. Co więcej, taką chęć może przejawiać też część klasy politycznej największych państw UE, nawet jeśli dziś nikt nie mówi o tym głośno. A skoro tak, to Polska — poza słusznym przekonywaniem o konieczności utrzymywania sankcji na państwo Putina — musi mieć pomysł jak uniemożliwić powrót Rosji do „business as usual“, a przynajmniej wymiernie ograniczać te tendencje, prowadzące do ponownego wzbogacania się Putina na handlu międzynarodowym.
Znalezienie formuły, w której ewentualna korzystna dla Polski rewizja europejskiego Zielonego Ładu (choćby w zakresie ETS2) nie będzie prowadziła do ponownego importu kopalin z Rosji, może już wkrótce stać się kluczowym elementem polskiej dyplomacji w UE. Zapewne będzie wymagać odwoływania się do modnego obecnie w UE postulatu europejskiej suwerenności.
- Zielone światła dla Ukrainy w UE
Jeden z najdelikatniejszych tematów dla Warszawy — jak pogodzić wspieranie Kijowa z uwzględnieniem swoich interesów tak, by ukraiński eksport do UE nie osłabił polskiej gospodarki.
Plan Trumpa zakłada, że „Ukraina może dołączyć do UE i otrzyma krótkoterminowy preferencyjny dostęp do rynku europejskiego, dopóki ta kwestia będzie rozpatrywana“.
To o tyle ciekawe, że w tym przypadku Stany Zjednoczone szafują argumentem, który leży całkowicie poza ich kompetencjami. To państwa UE będą ostatecznie decydować kogo i na jakich zasadach przyjąć do wspólnoty.
Dla polskiej gospodarki to wątek tyleż kluczowy, co problematyczny. Fakt, że znalazł się on na agendzie administracji USA wskazuje, że będzie zyskiwał na znaczeniu. W interesie Warszawy byłaby integracja Ukrainy z UE, ale tylko przy głębokiej modernizacji instytucjonalnej, a także zabezpieczeniu interesów kluczowych sektorów polskiej gospodarki. Stąd najbardziej niepokoić mógłby „preferencyjny dostęp do rynku“ przed przystąpieniem do wspólnoty. Sytuacja, w której ukraińskie towary są wyjęte spod europejskich wymogów, a jednocześnie mogą swobodnie wpływać na teren UE, to problem, który już przerabiano w kontekście ukraińskich produktów rolnych. Zbyt luźna polityka handlowa mogłaby podobne problemy przynieść w budownictwie, transporcie czy przemyśle ciężkim. I dałaby wiatr w żagle formacjom zdobywającym popularność na antyukraińskich postulatach politycznych.
- Kto i jak odbuduje Ukrainę?
Amerykanie w swoim planie piszą o współpracy z Ukrainą w zakresie wspólnej odbudowy. Wskazują na „modernizację i eksploatację ukraińskiej infrastruktury gazowej, obejmującej rurociągi i obiekty magazynowe“, a także odbudowę miast. Meblują strukturę odbudowy — 100 mld dol. ma trafić do Ukrainy z zamrożonych aktywów rosyjskich, kolejne 100 mld dol. ma dołożyć Europa.
Niezależnie od ostatecznego kształtu tej propozycji, to kwestia inwestycji w Ukrainie wkracza w nową fazę i Polska musi być na to przygotowana. Godne pochwały jest uruchomienie przez BGK w lipcu programu pożyczkowego dla polskich firm zainteresowanych odbudową. W kontekście amerykańskiej propozycji warto byłoby podjąć rozmowy, w jakim zakresie Polska mogłaby wejść w łańcuch wartości także amerykańskich projektów z zakresu odbudowy.
Aktywność polskiej bankowości w tej dziedzinie, wsparcie w łączenie polskich przedsiębiorstw w klastry (dla efektu skali i uzupełniania się) współpracujące na niwie odbudowy — to obszary, które wymagają jeszcze intensywniejszej pracy. A jeśli nie chcemy zostać sprowadzeni wyłącznie do roli eksportera produktów na Ukrainę, niezbędna jest też współpraca z polską nauką, często traktowaną w dyskusji nad gospodarką zdecydowanie po macoszemu. Wyrzutem sumienia dla Polski jest też praca nad infrastrukturą prowadzącą do Ukrainy. Mowa m.in. o wiecznych opóźnieniach w budowie trasy S12, która może okazać się jednym z najszybszych połączeń między Paryżem i Berlinem a Kijowem.
- Rozmieszczenie myśliwców i stagnacja NATO
W planie USA znalazła się propozycja rozmieszczenia europejskich myśliwców na terytorium Polski. Zapis z jednej strony dający do zrozumienia Rosji, że Polska pozostaje w zachodniej strefie wpływów, co zagadkowy z uwagi na wymienione jedynie „europejskie“ maszyny. Z perspektywy biznesu to znowu niejasny ruch, pozostawiający pole do interpretacji w zakresie obecności sił amerykańskich w Polsce.
Znacznie bardziej niepokojącym fragmentem umowy, jest jednak pogodzenie się USA z brakiem rozszerzania NATO, nawet w odległej przyszłości. Powiększanie Sojuszu będącego swoistym parasolem również dla gospodarczych wpływów USA jako globalnego hegemona, byłoby w interesie Polski w kontekście współpracy nie tylko z Ukrainą, ale też może kiedyś z Gruzją, czy Mołdawią. Zamknięcie im drogi do Sojuszu to przyzwolenie na rosyjskie wpływy.
- Zmiana amerykańskiego „soft power“
USA wymagają ustępstw od Ukrainy, w zamian za gwarancje, za które oczekują dodatkowego wynagrodzenia (pkt 10). Chyba jednak najbardziej ponury element propozycji Amerykanów to próba wymuszenia na Ukraińcach zaprzestania ścigania rosyjskich zbrodni. „Wszystkie strony zaangażowane w ten konflikt objęte zostaną pełną amnestią za czyny popełnione podczas wojny i zgodzą się, by nie wysuwać żadnych roszczeń ani rozpatrywać żadnych skarg w przyszłości“ — czytamy w pkt 26.
Punkt oznaczający brak choćby formalnych konsekwencji za rosyjskie zbrodnie w Buczy, nie ma bezpośredniego wpływu na gospodarkę. Pokazuje jednak, jak zmieniło się amerykańskie rozumienie „soft power“. Wizja „globalnego żandarma“ broniącego (choćby oficjalnie) słabszych i stojącego na straży sprawiedliwości odchodzi do lamusa. Liczy się język materialnych interesów. I to on będzie jedyną braną pod uwagę walutą.
Grzegorz Kowalczyk, dziennikarz Business Insider Polska